Quran və Sünnə şəriət mənbəyidir - 1

English

Peyğəmbərdən ﷺ gələn səhih hədislər Allah tərəfindən gələn vəhydir. Həqiqətən, Qurana doğru düzgün iman etmiş kəslərin üzərinə düşən vəzifə səhih Sünnənin olmasını isbat etməkdir. Allah Qurani-Kərimi Peyğəmbərə ﷺ bu ayələri insanlara izah etməsi üçün endirmişdir. Uca Allah buyurur: “Biz onları aydın dəlillər və kitablarla göndərdik. Sənə də Zikri nazil etdik ki, insanlara, onlara nazil olanı izah edəsən və bəlkə onlar fikirləşələr” (ən-Nəhl, 44). Ayənin zahirindən görünür ki, bu həm Peyğəmbərin ﷺ sözləri ilə, həm də onun etdiyi felləri ilə mümkündür, çünki burada "zikr" deyildikdə həm Quran, həm hədislər nəzərdə tutulur.

Allah Qurani-Kərimdə Peyğəmbəri ﷺ insanlar üçün gözəl bir nümunə adlandırır: "Allahın Rəsulu sizlərə – Allaha və Axirət gününə ümi­dini bağ­layanlara və Allahı çox zikr edənlərə gözəl nümu­nə­dir" (əl-Əhzab, 21). Yuxarıda şübhə kimi gətirilənlər isə bu nümunə olan insanın sünnəsini inkar etməkdir ki, bu da həmin ayəni inkar etməyə gətirib çıxarır.

Bir kəsin nümunə olması, ondan sonra gələnlərin ona tabe olması deməkdir. Əgər onun sünnəsi qorunmayıb itmişsə, o zaman biz ona necə tabe ola bilərik? Biz Peyğəmbərin ﷺ sünnəsi ilə ibadətlərin necə edilməsini, namazı neçə rükət qılmağı, nikahı, orucu və digər bütün şəriəti sünnədən ətraflı şəkildə öyrənirik. Sünnə olmasaydı və itib getsəydi, bunları hardan və necə biləcəkdik? Əgər bunlar vəhy olmayıb qorunmasaydı, biz günümüzə qədər bu hökmləri hardan və necə götürəcəydik?

“And olsun batmaqda olan ulduza! Sizin yoldaşınız nə haq­dan azmış, nə də yoldan çıx­mışdır O, öz istəyi ilə danışmır. Bu, ona təlqin edilən bir vəhydir”. (ən-Nəcm, 3-4).

Əgər Quranda Allah nəyəsə and içirsə, ondan sonra mühüm bir məsələ qeyd edilməsini bildirir. Anddan sonra isə Peyğəmbərin ﷺ yalnız vəhy ilə danışması qeyd edilir.

Həmçinin Uca Allah buyurur: “Cəbrail sənə Quranı na­zil etdikdə onu tə­ləm-tələsik yad­da sax­la­maq üçün dilini tər­pət­mə! Şübhəsiz ki, sənin qəl­bin­də onun qərar tutması və dilin­lə onun oxunması Bizə aid­dir. Biz onu oxuduğumuz za­man sən onun oxunuşunu izlə. Sonra onu izah etmək də, sözsüz ki, Bizə aiddir” (əl-Qiyamət, 16-19).

Bu ayənin sonunda gələn “Sonra onu izah etmək də, sözsüz ki, Bizə aiddir”. Bu, Peyğəmbərin ﷺ ayələri izah etməsi və ayələrin izahını insanlara başa salınmasına aiddir. Peyğəmbərin ﷺ izahı da günümüzə qədər qorunub saxlanılan səhih hədislərdədir. Hədislərin vəhydən olması isə Allahın həmin izahları Öz üzərinə götürməsi və izah edəcəyini deməsi, o izahları da qoruyacağı anlamına gəlir. Əgər kimsə səhih hədislərin qorunmadığını söyləsə, artıq Allahın bu ayəsini yalan saymışdır:

“Şübhəsiz ki, Zikri Biz na­zil etdik, əlbəttə, Biz də onu qo­ruya­ca­ğıq” (əl-Hicr, 9).

Allahın Öz peyğəmbərinə ﷺ vəhy etdiyi sünnəni qorumasa və bu məlumatlar itib getsə, biz Qurandan necə faydalana bilərik? Quranın mənalarının Peyğəmbər ﷺ tərəfindən açıqlanması dindəndir və Allah tərəfindən qorunur. Onların qorunmadığını iddia edən, Allahın bu dini tamamlamaqla əlaqəli ayələrini inkar etmişdir. Uca Allah dinin tamamlanmasını Peyğəmbərin ﷺ ölümündən bir qədər əvvəl nazil etmişdir:

“Bu gün dininizi sizin üçün ka­mil et­dim, sizə olan nemətimi ta­mam­ladım və sizin üçün din olaraq İslamı bəyəndim” (əl-Maidə, 3). Yəni Peyğəmbər ﷺ hədislərlə insanlara Quranı izah etmiş, ölümündən qabaq isə Uca Allah onun izahının tamamlanmasını Quranda bir daha qeyd etmişdir.

Sünnədə gələn bəzi hədislərin Qurani-Kərimdə keçməməsi, Sünnəyə zərər sayılmır, çünki nə Qurani-Kərimdən, nə də sağlam ağıldan “Peyğəmbərin ﷺ sünnədə olan sözləri və hərəkətləri Qurani-Kərimdə qeyd edilməlidir” deyə bir zərurət yoxdur. Uca Allah Öz Kitabında Özünə itaət etməklə yanaşı, Öz Rəsuluna ﷺ da itaət etməyi əmr etmişdir. Ona görə də bütün hədislərin Quranı-Kərimdə qeyd edilməsi ehtiyacı aradan qalxmışdır. Bu haqda Qurani-Kərimdə bir çox yerdə qeyd edilmişdir. Uca Allah bir çox ayələrdə Allaha və Elçisinə itaət edilməsini qeyd edərək bunun xilas yolu olmasını vurğulamışdır:

“Allaha itaət edin, Onun rəsuluna ita­ət edin və pis əməllərdən çə­kinin! Əgər üz çevir­sə­niz, bilin ki, Rəsulumuzun öh­də­si­nə dü­şən an­caq açıq təb­liğ etmək­dir”. (əl-Maidə, 92);

“De: “Allaha və Onun göndər­di­yi Rəsula itaət edin!” Əgər üz dön­dərsə­lər, bilsinlər ki, Allah, həqiqətən də, ka­firləri sevməz”. (Ali-İmran, 32);

“Ey iman gətirənlər! Alla­ha və Onun Rəsuluna itaət edin, eşit­diyiniz halda on­dan üz dön­dər­məyin”. (əl-Ənfal, 20);

“De: “Allaha və Peyğəm­bərə itaət edin”. Əgər üz çe­vir­sə­niz, bi­lin ki, o, an­caq özünə hə­valə edilənə cavab­dehdir, siz də ancaq özü­nüzə həvalə edi­lənə cavab­dehsiniz. Əgər ona itaət etsəniz, doğ­ru yola yönəl­miş olarsınız. Pey­ğəm­bərin öh­də­si­nə düşən isə an­caq açıq-aş­kar təbliğ etməkdir”. (ən-Nur, 54);

“Namaz qılın, zəkat ve­rin və Pey­ğəmbərə itaət edin ki, sizə rəhm edil­sin”. (ən-Nur, 56);

“Ey iman gətirənlər! Alla­ha və Pey­ğəmbərə itaət edin və əməl­lərinizi puç etməyin!” (Muhəmməd, 33);

“Allahın rəsulu si­zə nəyi əmr edirsə, onu yerinə yetirin, nə­yi də qada­ğan edirsə, ondan çə­kinin. Allah­dan qor­xun. Həqi­qətən, Allah şid­­dətli cəza ve­rəndir”. (əl-Həşr, 7);

“Allaha və Onun Rəsuluna itaət edin! Əgər üz çevirsəniz, bilin ki, Elçi­mizin öh­dəsinə dü­şən yalnız açıq bir təbliğdir”. (ət-Tağabun, 12).

Allaha itaət - Quranda olan əmr və qadağalara itaət etməkdir. Peyğəmbərə ﷺ itaət isə Quranda qeyd edilməyən, lakin sünnədə mövcud olanlara - əmr və qadağalara itaət etməkdir. Ona görə də Allah Özünə itaətlə yanaşı, Peyğəmbərin ﷺ vermiş olduğu əmrlərə və qadağalara da itaət edilməsi barədə xəbər vermişdir, çünki hədislərdə gələn bəzi əmrlər və qadağalar Qurani-Kərimdə yoxdur.

Uca Allah buyurur:

“...Qoy onun əm­rinə qar­şı çıxanlar başlarına bir bə­la gəl­mə­sindən, yaxud özlə­ri­nə ağrılı-acılı bir əzab üz ver­məsindən qorx­sunlar” (ən-Nur, 63).

Bu ayədə Uca Allah Peyğəmbərin ﷺ əmrinə müxalif olanlara fitnənin və ağrılı-acılı bir əzabın baş verəcəyi barəsində bizə xəbər verir.

Uca Allah buyurur: “Kim Peyğəmbərə itaət edər­sə, Alla­ha itaət etmiş olar” (ən-Nisa, 80), həmçinin buyurur: “Allahın rəsulu si­zə nəyi əmr edirsə, onu yerinə yetirin, nə­yi də qada­ğan edirsə, ondan çə­kinin...” (əl-Həşr, 7). Bu səbəblə də Qurani-Kərimin bu ayələri ona dəlalət edir ki, Peyğəmbərin ﷺ gətirdiyi bütün əmr və qadağalar, Qurani-Kərimdə olan əmr və qadağalardan sayılır və eynilə onun hökmündə olur. Uca Allahın Özünə itaətlə yanaşı Peyğəmbərinə ﷺ itaət edilməsini qeyd edən ayələri, Peyğəmbərə ﷺ itaəti mütləq şəildə vacib edir. Kim həmin ayələrdə qeyd edilənlərə müxalif olarsa, artıq günah sahibi olmuşdur.

Peyğəmbər ﷺ Öz Rəbbindən Onun dinini insanlara təbliğ edən və onu insanlara izah edəndir.

“Ey Rəsul! Rəbbindən sənə na­zil edi­ləni təbliğ et!” (əl-Maidə, 67). Bu ayədə də Peyğəmbərin ﷺ dini təbliğ etməyindən söhbət gedir. Bəs onun təbliğ etdiyini müasir zəlalətçilər, özlərinə “Qurani” adı qoyanlar harda tapa bilərlər?! Halbuki, onlar bu təbliği – hədisləri qəbul etmirlər. Onu da qeyd edək ki, “Qurani” adından başqa onların Quranla heç bir əlaqəsi yoxdur.

Yalnız Quranla gedərək hədisləri inkar edənlər Peyğəmbərin ﷺ bu hədisində qeyd edilənlərdən olmasından qorxsunlar: Peyğəmbər ﷺ demişdir: "Bilin və agah olun ki, mənə Quran ilə birlikdə (onun bir) bənzəri verilmişdir. Diqqətli olun, taxtına söykənmiş tox bir adamın sizə: “Tək Qurandan yapışın, onda tapdığınız halalı halal, haramı isə haram qəbul edin” deyəcəyi gündən ehtiyat edin...”. (Əbu Davud, 4606; İmam Əhməd, 17306).

 

Ardı var...